Ýsa

Lifnaðarhættir

Heimkynni ýsunnar eru í N-Atlantshafi, N-Íshafi, Barentshafi meðfram ströndum Noregs, í Norðursjó og allt suður í Biskajaflóa, við Bretlandseyjar, Færeyjar og Ísland. Í NV-Atlantshafi er ýsan við strendur N-Ameríku, en við Grænland hefur hún aðeins fundist sem flækingur.

Ýsan er algeng í hafinu allt í kringum Ísland þó mest sé af henni við S og SV-ströndina. Ýsan er grunnsjávar- og botnfiskur sem heldur sig að mestu á 10-200 m dýpi. Fæða ýsunnar er mjög fjölbreytileg, en hún étur ýmis botndýr, s.s. skeljar, smásnigla, marflær o.m.fl., en einnig eru á matseðli hennar smáfiskar eins og sandsíli, loðna og spærlingur.

Ýsan hrygnir í hlýja sjónum sunnan-, suðvestan- og vestanlands, mest á hafsvæðinu milli Vestmannaeyja og Snæfellsness. Hrygningin byrjar í apríl og lýkur í lok maí. Að lokinni hrygningu dreifir fullorðni fiskurinn sér í fæðuleit. Ýsan verður kynþroska 3-4 ára gömul. Meðalstærð ýsu er 45-60 cm, en hún getur orðið allt að 80 cm löng.

(Heimild: Íslenskir fiskar eftir Gunnar Jónsson, Fjölvi 1992)

Veiðarfæri

Ýsan er að langmestu leyti veidd í botnvörpu og á línu.

 

 

 

 

 

 

 

Ýsuveiðar

Ýsuveiðar íslenskra skipa hafa mestar orðið um 67.000 tonn árið 1982, en minnstur varð aflinn árið 1943 um 13.000 tonn. Meðalýsuafli íslenskra skipa hefur verið 40.000 tonn á ári síðastliðna hálfa öld.

 

 

 

 

 

 

Ýsan veiðist nokkuð jafnt allt árið. Þó er mestum afla landað á hrygningartíma eða í apríl og maí en einnig er aflatoppur í nóvember.

 

Hlutur ýsunnar er aðeins um 3% af heildarafla íslenskra skipa árið 2003 en þegar kemur að verðmæti útfluttra sjávarafurða þá er hlutur ýsunnar um þrefalt stærri, eða um 9%.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ýsuafurðir

Landvinnslan tekur stærstan hlutann til sín, en það kemur greinilega í ljós á þessari mynd að ýsan er langvinsælasta tegundin á innanlandsmarkaði.

Þegar afurðaskiptingin er skoðuð þá kemur í ljós að mest er um ferskar afurðir, enda er ýsan mjög vinsæl afurð á flestum ferskfiskmörkuðum.

 Síðan 1995 hefur ýsuafli minnkað um þriðjung, en einnig hefur átt sér stað nokkur breyting innbyrðis milli tegunda vinnslu, sérstaklega hefur hlutur landvinnslu minnkað, þ.e.a.s. hlutur hefðbundinnar frystingar. Flugfiskur hefur aukist og er nú um tæp 20% af ýsunni sem fer í slíka vinnslu, sjófrystingin hefur haldið sínum hlut sem er sömuleiðis um 20%, og til innanlandsneyslu fara nálægt 10% af afla.

Nánast allar ýsuafurðir eru seldar til Bretlands og Bandaríkjanna. Í magni er ýsan um 18.000 tonn eða 3% af útfluttum sjávarafurðrum en þegar verðmætin eru skoðuð þá eykst hlutur ýsunnar í um 5-6% og eru verðmæti úttfluttra ýsuafurða 1999 um 6,3 milljarðar.

Bretland fær mest af ferskum afurðum meðan Bandaríkin taka mest af frystum landfrystum afurðum.  En einnig kaupa Bretarnir mest af sjófrystri ýsu, sem vafalaust fer að stærstum hluta til veitingastaða sem selja "Fish and Chips"

Flokkun ýsuafurða í ferskar afurðir, landfrystar afurðir og sjófrystar afurðir segir ekki nema lítinn hluta sögunnar. Ýsan er nýtt í margar mismunandi vörur, en langmest af henni fer fersk heil á markað eða um tæpur þriðjungur af magninu sem flutt var út 1999. Fersk ýsuflök eru um 14%.

Landfrystar ýsuafurðir eru lausfryst og millilögð flök, þar með talin 5 pund, einnig fer hluti í blokk og marning.  Sjófrystar afurðir eru nánast að öllu leyti millilögð flök ýmist með roði og beinum eða án.

 

Nýting í vinnslu

Miðað við slægða ýsu þá er algeng nýting í hausara um 73%. Miðað við slægða ýsu með haus þá er algeng flakanýting (m. roði og beinum) 56% Við roðflettingu tapast um 10-11% miðað við flök með roði og beinum.

 

Næringargildi

Til baka, Senda grein, Prenta greinina