Beina lei­ ß efnisyfirlit ■essarar sÝ­u

HreinlŠti og h÷nnun fiskvinnslub˙na­ar


HreinlŠti og ■rif
Markmi­ me­ ■rifum er a­ halda ÷llum ˇhreinindum Ý framlei­slu Ý lßgmarki. Ëhreinindi Ý b˙na­i eru tvenns konar; annars vegar ■au sem eru sřnileg, eins og t.d. slor og fiskleifar og hins vegar ÷nnur sem sjßst ekki, t.d. uppleyst efni og ÷rverur. M÷rg kostna­ars÷m tilfelli um skemmd matvŠli og ˇßsŠttanlega gerlamengun hafa veri­ rakin til ˇfullnŠgjandi ■rifa.

Nokkrar ˙ttektir hafa veri­ ger­ar ß Rf ß ÷rverum Ý sjßvarfangi, sem sřna a­ n˙verandi ■rifaa­ger­ir skili ekki alltaf ßrangri. (Mynd 1) Komi­ hefur fram a­ tŠki og vinnsla eru oft ekki h÷nnu­ me­ tilliti til ■rifa. Írverur, sem yfirleitt er hva­ erfi­ast a­ losna vi­, leynast vel Ý řmsum holr˙mum og ß ˇslÚttu yfirbor­i sem finnst vÝ­a Ý matvŠlavinnslu. Fj÷ldi ■eirra getur margfaldast ß nokkrum klukkustundum vi­ umhverfishitastig ß ill■rÝfanlegum st÷­um Ý vinnsluumhverfi, t.d. ß grˇfu yfirbor­i Ý flŠ­ilÝnum, svo sem fŠrib÷ndum. Írverumengun matvŠla er einn stŠrsti ßhŠttu■ßtturinn vi­ framlei­slu ■eirra.

Fj÷ldi ÷rvera ß yfirbor­i
S˙luriti­ sřnir fj÷lda ÷rvera ß hverjum fersentimetra yfirbor­s
Mynd 1: ┴rangur ■rifa Ý frystih˙si, me­altal ˙r 15 h˙sum
Sřnat÷kusta­ir: 1. Gˇlf Ý mˇtt÷ku, 2. Hrßefniskassi, 3. Ůvottakar, 4. Flokkun, 5. Hausun, 6. Fl÷kun, 7. Ro­fletting, 8. Gˇlf Ý vÚlasal, 9. FlŠ­ilÝna, 10. Snyrting, 11. P÷kkun, 12. Gˇlf vi­ p÷kkun, 13. Band a­ lausfrysti, 14. Safnband vi­ lausfrysti, 15. HnÝfar, 16. Vigtarbakki, 17. Hanskar, 18. Svunta.


H÷nnun me­ tilliti til hreinlŠtis
H÷nnun ß b˙na­i til matvŠlai­na­ar er frßbrug­inn h÷nnun ß b˙na­i til annars i­na­ar a­ ■vÝ leyti a­ taka ver­ur tillit til hreinlŠtis, ekki sÝ­ur en atri­a er var­a hrßefnisstreymi, varmaflutning, vÚl-, raf- og ÷ryggistŠkni, til a­ ni­ursta­an ver­i gˇ­ og heilsteypt lausn. Oft rekast ˙rlausnir ■essara ■ßtta ß og ver­ur ■ß a­ finna mßlami­lun. Ef h˙n finnst ekki ver­ur hreinlŠti a­ rß­a til a­ tryggja sem best heilnŠmi og ÷ryggi matvŠla. ŮvÝ mi­ur hefur oft vilja­ brenna vi­ a­ ■essu sÚ ÷fugt fari­.

Vi­ h÷nnun b˙na­ar ■arf a­ taka tillit til ■rifa og a­ hŠtta ß gerlamengun afur­a Ý vinnslu sÚ Ý lßgmarki. Ef ■a­ er ekki gert ■ř­ir ■a­ Ý raun, a­ til ■ess a­ nß vi­unandi ßrangri vi­ ■rif ■arf lengri tÝma, aukna notkun ■rifefna, ÷flugri efni og jafnvel endurtekin ■rif. Ůetta veldur auknum kostna­i, lengri ■riftÝma, lakari endingu b˙na­ar, meiri vatnsnotkun og meira frßrennsli. Au­velt ver­ur a­ hafa eftirlit me­ mikilvŠgum ßhŠttust÷­um m.t.t. ÷rverumengunar og slÝka sta­i ber a­ hafa sem fŠsta.

Ůa­ er mj÷g mikilvŠgt a­ kr÷fur til hreinlŠtis sÚu haf­ar a­ lei­arljˇsi vi­ h÷nnun Ý byrjun, ■vÝ mj÷g kostna­arsamt er a­ gera lagfŠringar sÝ­ar svo uppfylla megi kr÷fur um hreinlŠti.

Vi­ upphaf h÷nnunar ■arf a­ liggja fyrir e­li ■eirrar ßhŠttu sem er samfara framlei­slu. ┴hŠtta er t.d. mismunandi eftir afur­um. Vi­ framlei­slu og me­h÷ndlun ■urra afur­a er hŠtta ß ÷rveruvexti mun minni en ■egar um rakar afur­ir er a­ rŠ­a. Einnig getur ßhŠtta veri­ mismunandi milli einstakra ■repa Ý vinnsluferli. HŠtta ß ÷rverumengun er ■vÝ meiri sem vinnsluferill er lengri og me­h÷ndlun afur­a er fj÷l■Šttari.

Efnisval
Efni sem nota­ er Ý b˙na­ til framlei­slu, flutnings og geymslu ß matvŠlum ver­ur a­ uppfylla ßkve­nar kr÷fur. Gildir ■a­ jafnt um byggingarefni, ■Úttiefni, smurefni og einangrunarefni. ═ m÷rgum l÷ndum eru Ý gildi regluger­ir um efni sem eru Ý beinni snertingu vi­ hrßefni og ■urfa efnin a­ vera Ý samrŠmi vi­ ■Šr. Efnin ■urfa a­ vera st÷­ug, ■.e. tŠrast ekki ■ˇ ■au komist Ý snertingu vi­ hrßefni e­a ■rif- og sˇtthreinsiefni. Efnin ■urfa a­ vera slit■olin og mega ekki innihalda eiturefni umfram ßkve­in vi­mi­.

Ry­frÝtt stßl

Írverur ß stßlyrirbor­iRy­frÝtt stßl er miki­ nota­ sem byggingarefni Ý vinnslub˙na­i. Stßlbl÷ndur, sem nota­ar eru Ý b˙na­i til matvŠlavinnslu, eru oftast au­kenndar skv. amerÝskum sta­li AISI e­a ■řskum DIN (American Iron and Steel Institute og Deutsche Industri Normen). Algengustu ger­irnar eru AISI-304 og AISI-316. Nokkur munur er ß tŠringar■oli ■essara tegunda eftir ■vÝ hvers konar efnaßlag er um a­ rŠ­a. Helstu tŠringarvaldar, sem koma vi­ s÷gu Ý matvŠlavinnslum, eru řmiss konar s÷lt og hreinsiefni, eins og klˇr, sřrur og sˇdi. Ţmis fjˇrgild ammˇnÝumsamb÷nd, sem notu­ eru vi­ sˇtthreinsun, eru ekki tŠrandi fyrir ry­frÝtt stßl.



Plast
Plastefni ■ola yfirleitt mj÷g vel ÷ll efni sem notu­ eru til ■rifa Ý matvŠlai­na­i. Slit■ol ■eirra er hins vegar mun lakara en stßls. Plastefni eru mj÷g miki­ notu­ ■ar sem ekki er ˇska­ snertingar milli mßlma, svo sem Ý střringum řmiss konar, Ý fŠrib÷ndum, hlÝfum og lokum. Sl÷ngur eru einnig ˙r plasti.
Sum plastefni geta veri­ ÷rlÝti­ gegndrŠp og geta ■ar af lei­andi teki­ upp v÷kva ˙r hrßefni og veri­ Ýverusta­ur fyrir ÷rverur. Eftirtalin plastefni hafa veri­ vi­urkennd til notkunar Ý matvŠlai­na­i:

Polypropylen (PP)
 Polyvinyl klˇrÝ­ (PVC)
 Acetal copolymer
 Polykarbˇnat (PC)
 Polyetylen (PEH)

G˙mmÝ
G˙mmÝ er mest nota­ Ý alls kyns ■Úttingar og Ý fŠrib÷ndum. Ůa­ eru til margar og mismunandi ger­ir g˙mmÝefna sem hŠgt er a­ mŠla me­ Ý matvŠlavinnslulÝnur. Til a­ tryggja sem besta endingu ■arf ■vÝ a­ vanda til valsins og kanna eiginleika efnanna me­ tilliti til ■eirra ßhrifa sem umhverfi­ kann a­ hafa. Helstu ger­ir sem nota­ar eru til matvŠlai­na­ar eru:

 NÝtrÝl (NBR, nitrile butyl rubber).
 EPDM (ethylen propylen diene monomer).
 SÝlikon (Q).
 VÝton (FPM).

Helstu einkenni hverrar ger­ar eru a­ NBR ■olir vel fitu og olÝur en ■olir illa hßtt hitastig. EPDM ■olir alls ekki fitu og olÝur en hefur gott hita■ol. SÝlikon og VÝton hafa mj÷g gott hita■ol en ■ola illa řmis hreinsiefni. Ůa­ getur veri­ flˇki­ a­ velja rÚtt g˙mmÝ, ■ar sem umhverfi og ßlag kann a­ vera mj÷g mismunandi, t.d. ■egar annars vegar er um a­ rŠ­a efna- og hitaßlag vi­ notkun (mismunandi afur­ir) og sÝ­an vi­ ■rif.

Smurefni
Smurefni eru notu­ vÝ­a Ý vinnslulÝnum og oft er m÷guleiki ß snertingu hrßefnis og smurefna. Gera ver­ur ■Šr kr÷fur til smurefna a­ ■au sÚu framleidd Ý samrŠmi vi­ regluger­ir e­a a­ ■au hafi veri­ prˇfu­ ß rannsˇknarstofu og gengi­ hafi veri­ ˙r skugga um a­ ■au standist kr÷fur um heilnŠmi.

┌tfŠrsla
Yfirbor­
Alla yfirbor­sfleti, sem snerta hrßefni, ver­ur a­ vera au­velt a­ ■rÝfa. Ůeir ver­a a­ vera slÚttir og heilir, lausir vi­ sprungur, rispur og holur sem geta safna­ Ý sig ˇhreinindum og skapa­ a­stŠ­ur fyrir ÷rveruv÷xt.
Kaldvalsa­ar ry­frÝar stßlpl÷tur hafa yfirleitt nŠgilega slÚtt yfirbor­ og ■urfa ■vÝ ekki sÚrstaka slÝpun nema vi­ mßlmsu­u- og beygjusta­i. Ůa­ ■arf ekki a­ gera sÚrstakar kr÷fur til flata sem eru utan snertingar vi­ hrßefni a­rar en almennar kr÷fur var­andi ■rifna­.

Mßlmsu­a
Mßlmsu­a er mikilvŠgur ■ßttur Ý framlei­slu ß b˙na­i til matvŠlaframlei­slu og er Šskilegri heldur en t.d. samsetning me­ boltum og skr˙fum. Ůa­ gilda s÷mu kr÷fur til su­u og annarra mßlmhluta sem b˙na­ar me­ tilliti til hreinlŠtis og ■rifa. H˙n ß a­ skera sig sem minnst frß ■eim hlutum e­a fl÷tum sem h˙n skeytir saman og vera sem samfelldust og laus vi­ sprungur og holur. Mßlmsu­an ß alltaf a­ vera samfelld, slÚtt og for­ast ß ■Šr Ý kverkum eftir mŠtti.

 

So­nar samsetningar

Vi­ su­u ß pÝpum ver­ur a­ gŠta ■ess a­ ■Šr sÚu af s÷mu stŠr­, bŠ­i hva­ var­ar ■vermßl og efnis■ykkt.

A­rar samsetningar
MikilvŠgt er a­ reyna a­ for­ast skr˙fa­ar samsetningar Ý b˙na­i til matvŠlaframlei­slu, sÚrstaklega ■ar sem snerting er vi­ hrßefni. Boltar og skr˙fur eiga helst aldrei a­ vera Ý hrßefnisflŠ­i. SÚ ■a­ nau­synlegt eiga boltar a­ sn˙a ■annig a­ hausar sÚu Ý hrßefnisflŠ­i e­a nota hetturŠr Ý sta­ opinna.

FramrŠsing
Me­ framrŠsingu er ßtt vi­ a­ vatn og a­rir v÷kvar safnist ekki fyrir Ý hvilftum og ß lßrÚttum fl÷tum. Ganga ■arf ■annig frß a­ vatn geti runni­ Ý ni­urfall e­a ß annan sta­ ■ar sem ■a­ ß a­ safnast. Ůetta ß t.d. vi­ um geyma řmiss konar og pÝpulagnir. Mi­a skal vi­ a­ halli skuli vera minnst 3░ Ý ßtt a­ frßrennslissta­. Skarpar kverkar mega ekki vera, ■vÝ ■anga­ eiga ■rifaßh÷ld og -efni erfitt me­ a­ nß og skolvatn liggur gjarnan ■ar eftir. Íll horn eiga ■vÝ a­ vera ßv÷l me­ radÝus sem svarar minnst 3 mm, ■.e. samsvarandi beygja og Ý hring me­ 3mm radÝus (6mm ■vermßl).

Kantar og umgjar­ir ■urfa a­ vera ■annig ˙tfŠr­ar a­ ß ■eim safnist ekki hrßefni, vatn e­a ˇhreinindi. Ůa­ sama gildir um allskonar undirst÷­ur og uppist÷­ur. Ef ■Šr eru t.d. ger­ar ˙r ferk÷ntu­um pÝpum Šttu hinar lßrÚtt liggjandi a­ sn˙a me­ hornin upp. Íll holr˙m ■urfa a­ vera loku­ og so­i­ fyrir enda ß pÝpum.

 

FramrŠsing mismunandi geyma

FŠrib÷nd.
FŠrib÷nd eru Ý mj÷g mismunandi ˙tfŠrslum eftir ■vÝ hvers konar hrßefni er flutt me­ ■eim. Ůannig geta belti veri­ ˙r heilu g˙mmÝi, stßlteinum e­a samsett ˙r steyptum plasteiningum. ┴hŠtta er ■vÝ mj÷g mismunandi hva­ var­ar ÷rverumengun og s÷fnun ˇhreininda. ┌tfŠrsla ytri b˙na­ar er einnig mismunandi. Hafa ver­ur Ý huga grundvallaratri­i h÷nnunar me­ tilliti til hreinlŠtis vi­ h÷nnun fŠribanda og framlei­slu ■eirra.

Uppsetning
Vi­ uppsetningu b˙na­ar Ý vinnslurřmi ver­ur a­ gera rß­ fyrir ■vÝ a­ nŠgilegt rřmi sÚ milli b˙na­ar og gˇlfs, svo og veggja e­a a­ ■Útt sÚ milli b˙na­ar og veggja e­a gˇlfs. For­ast ber umfer­ fˇlks yfir hrßefnisflŠ­i, svo sem opin fŠrib÷nd. Ra­a ■arf vinnslulÝnum ■annig upp a­ ekki sÚ hŠtta ß mengun milli t.d. ˇunnins og unnins hrßefnis. Ef hins vegar reynist nau­synlegt a­ setja ganglei­ yfir opi­ fŠriband ■arf a­ ganga ■annig frß a­ ekki sÚ hŠtta ß a­ ˇhreinindi af fˇtab˙na­i e­a fatna­i fˇlks, sem ß lei­ yfir, berist ofan ß hrßefni. T.d. ■arf gˇlf Ý slÝkum gangbr˙m a­ vera ■Útt.

Regluger­ir
Ţmsar regluger­ir eru Ý gildi sem taka ß ■essum mßlum:

 Regluger­, nr. 522 frß 20. sept. 1994 um matvŠlaeftirlit og hollustuhŠtti vi­ framlei­slu og dreifingu matvŠla, breytt me­ regluger­ nr 191/1999
 Regluger­ nr. 233/1999 um hollustuhŠtti vi­ me­fer­ og vinnslu sjßvarafla og fiskafur­a.
 Regluger­ nr 558/1997 um innra eftirlit me­ framlei­slu sjßvarafur­a.

Me­ ■essum regluger­um hefur Ýslenskum matvŠlai­na­i veri­ gert a­ setja upp innra eftirlit. Ůetta eftirlit er byggt upp ß svok÷llu­u HACCP kerfi, sem byggir ß ■vÝ a­ stjˇrna ■ekktum ßhŠttu■ßttum Ý matvŠlaframlei­slu og mi­ar a­ ■vÝ a­ fŠra eftirlit frß ■vÝ a­ vera loka- e­a v÷rusko­un yfir Ý fyrirbyggjandi eftirlit. Beiting HACCP-eftirlits ey­ir samt ekki ■÷rfinni fyrir lokasko­un. Ůetta kerfi hefur hloti­ Ýslensku skammst÷funina G┴MES, sem ■ř­ir greining ßhŠttu■ßtta og mikilvŠgra eftirlitssta­a.

Mj÷g misjafnt er hva­a reglur gilda um b˙na­ til matvŠlaframlei­slu Ý einst÷kum l÷ndum. ═ BandarÝkjunum hafa ■essi mßl veri­ hva­ lengst Ý f÷stum farvegi. Ůar eru til sta­lar me­ kr÷fum til b˙na­ar til matvŠlaframlei­slu og hafa framlei­endur tŠkja og b˙na­ar, sem uppfylla ■essar kr÷fur, geta­ au­kennt v÷rur sÝnar sÚrstaklega.

═ Evrˇpu er unni­ a­ ■vÝ a­ ˙tb˙a reglur og lei­beiningar, er taka til b˙na­ar til framlei­slu matvŠla, og hafa nokkrar tilskipanir n˙ ■egar liti­ dagsins ljˇs. Ůann 1. jan˙ar 1995 tˇk gildi tilskipun Evrˇpusambandsins sem fjallar um almennt ÷ryggi vÚlb˙na­ar. Ef b˙na­ur er Ý samrŠmi vi­ tilskipunina er framlei­endum heimilt a­ au­kenna hann me­ CE tßkni, en ef hann er ekki Ý samrŠmi vi­ hana er sala og notkun b˙na­arins ˇheimil ß evrˇpska efnahagssvŠ­inu. ═ tilskipuninni eru ßkvŠ­i um ÷ll atri­i sem mßli skipta Ý vÚlb˙na­i til matvŠlaframlei­slu. ŮŠr taka m.a. til atri­a eins og hversu au­velt sÚ a­ ■rÝfa b˙na­inn, yfirbor­seinkenna, snertiflata, afur­a og takm÷rkun skarpra horna og kverka. Auk ■ess er framlei­endum skylt a­ ˙tb˙a lei­beiningar um ■rif b˙na­arins og sˇtthreinsun. Ůessi tilskipun gildir einnig ß evrˇpska efnahagssvŠ­inu og ■ar me­ ß ═slandi.

 

HreinlŠtisvandamßl
Engar Ýtarlegar kannanir hafa veri­ ger­ar ß ■vÝ hvernig tekist hefur til vi­ h÷nnun og framlei­slu ß b˙na­i til matvŠlavinnslu hÚr ß landi, me­ tilliti til krafna um hreinlŠti og ■rif. Ger­ar hafa veri­ ˙ttektir ß ßrangri ■rifa Ý fiskvinnslust÷­vum. Bentu ni­urst÷­ur ■eirra til a­ řmsu kynni a­ vera ßbˇtavant vi­ h÷nnun tŠkjab˙na­ar og vinnslu me­ tilliti til ■rifa. Gildir ■a­ bŠ­i um h˙snŠ­i og framlei­slutŠki. FlŠ­ilÝnum er stundum komi­ fyrir nßlŠgt lofti, ■ar sem mj÷g erfitt er a­ koma vi­ ■rifum, e­a ni­ur vi­ gˇlf, ■ar sem ˇhreinindi berast mj÷g au­veldlega ß ■Šr. Ůa­ kemur fyrir a­ hrßefnisflŠ­i sÚ ■annig a­ fullunni­ og ˇunni­ hrßefni mŠtist me­ tilheyrandi hŠttu ß krossmengun. Umfer­ fˇlks um vinnslusvŠ­i er heldur ekki skipulagt me­ tilliti til hreinlŠtis.

═ vÚlas÷lum frystih˙sa eru m÷rg tŠki og eru sum ■eirra mj÷g flˇkin og mß ■ar t.d. nefna hausara, fl÷kunar- og ro­flettivÚlar. Oft eru ■essar vÚlar ■annig sta­settar a­ erfitt er a­ komast a­ ■eim til ■rifa. Hreistrarar eru yfirleitt ger­ir ˙r grˇfu smÝ­ajßrni og ß ■eim er ˇt÷lulegur fj÷ldi holrřma sem hřsa ˇhreinindi ■ar sem ÷rverur geta vaxi­. DŠlur og pÝpur eru ekki hanna­ar fyrir matvŠlavinnslu m.t.t. ■rifa. Fleiri dŠmi um slŠma h÷nnun eru algeng Ý Ýslenskum fiskvinnslum.

 

Til baka, Senda grein, Prenta greinina

 

 

Leit



 
 
efnisyfirlit sÝ­unnar

■etta vefsvŠ­i byggir ß eplica. eplica ˙tlitsh÷nnun˙tlitsh÷nnun - nßnari upplřsinga ß heimasÝ­u eplica.