Beina leiš į efnisyfirlit žessarar sķšu

Rekjanleiki

Inngangur

Į sķšustu įrum hefur oršiš mikil breyting į flęši sjįvarafurša į leiš frį veišum til vinnslu. Fyrirtęki eru ķ auknum męli aš flytja hrįefni til vinnslu um langan veg innanlands og einnig milli landa. Žetta lengir viršiskešjuna og eykur um leiš möguleikana į aš varan tapi gęšum eša mengist į einhvern hįtt. Žaš kallar aftur į aukiš skipulag og aukna skrįningu į flęši hrįefna og vara ķ viršiskešjunni. Žį hefur reynslan af hneykslismįlum - eins og dioxinmįlinu ķ Belgķu og kśarišunni ķ Evrópu - samfara ótta viš hryšjuverk valdiš aukinni įherslu į lagasetningu sem lżtur aš öryggi matvęla.

Lišur ķ žessu eru lög um rekjanleika bęši ķ Bandarķkjunum og ķ Evrópusambandinu (sjį sérkafla um stašla og lög).

Žessi lög kveša m.a. į um aš fyrirtęki skuli geta rakiš matvöru, fóšur eša innihaldaefni ķ matvöru eša fóšur gegnum öll stig framleišslu og dreifingar (Reglugerš 178/2002/EC 18. gr.). Einnig er kvešiš į um aš til stašar skuli vera kerfi til aš halda utan um žetta og aš viškomandi yfirvöld geti haft ašgang aš žessum gögnum ef um žaš er bešiš.

Sérhver ašili ķ framleišslukešjunni žarf aš geta gert grein fyrir eftirfarandi atrišum;

  • Hvašan koma hrįefnin til vinnslunnar
  • Hvert fara vörurnar

Žetta er kallaš ?einn hlekk upp og einn hlekk nišur?

 

Lokaafurš

  

Ef allir ašilar ķ kešjunni hafa žessar upplżsingar er hęgt aš rekja vöru og innihaldsefni hennar allt til uppruna.

Ķ raun gerir markašurinn mun meiri kröfur til upplżsinga af žessu tagi en lög og reglur.  Žannig er žaš ekki óalgengt aš stęrri višskiptavinir fari fram į mun meiri upplżsingar varšandi vinnsluna hjį sķnum birgjum og einnig upplżsingar um žeirra birgja.  Žį er einnig algengt aš stęrri višskiptavinir heimsękji vinnslurnar og taki žęr śt.

Žó žessar reglur viršist ķ raun einfaldar kalla žęr į višbrögš hjį öllum sem flytja vörur sem undir žęr falla til žessarra landa.  Fyrirtęki verša aš kynna sér innihald laganna og tryggja aš žeirra kerfi uppfylli žau.

 Rekjanleiki

Oršiš rekjanleiki er skylt sögninni aš rekja.  Slóšin sem rekja į er slóš hrįefnis, ķblöndunarefna, ašgerša sem breyta hrįefninu og upplżsinga um magn og įstand vörunnar į leišinni gegnum framleišsluferliš.

Lög kveša į um aš įkvešnar upplżsingar skuli skrįšar.  Til aš uppfylla žessar lagakröfur um rekjanleika žarf  upplżsingaflęši milli ašila ķ framleišslu- og flutningakešjunni aš vera nokkuš lipurt og žar er möguleiki aš nżta sér stašla um rekjanleika.  Ķ Evrópuverkefninu Tracefish (sjį sérkafla um stašla og lög) voru settir fram stašlar um atriši sem verša (shall), ęttu (should) og mega (may) vera hluti af žeim upplżsingum sem safna skal ef ašilar vilja fylgja stašlinum.

 Skilgreining rekjanleika.

Žaš eru til margar mismunandi skilgreiningar į rekjanleika.  Allar eru žęr žó keimlķkar.  Skilgreining sś sem fram kemur ķ reglugerš 178/2002/EC er eftirfarandi:

"Traceability means the ability to trace and follow a food, feed, food-producing animal or substance intended to be, or expected to be incorporated into a food or feed, through all stages of production, processing and distribution"

Rekjanleiki tįknar žaš aš geta rakiš vöru og innihaldsefni hennar gegnum öll stig framleišslu og dreifingar (ķsl. žżšing höfundar).

 Oft er talaš um mismunandi rekjanleika eftir žvķ um hvaša hluta framleišslunnar er aš ręša.

  • Rekjanleiki birgja tryggir aš uppruni allra hrįefna og ķblöndunarefna sem framleišandi kaupir sé skrįšur meš skipulegum hętti.
  • Rekjanleiki framleišslu tryggir aš finna megi upplżsingar um framleišslu allra vara fyrirtękisins.  Žar inni er notkun hrįefna og vinnslutengd atriši.
  • Rekjanleiki višskiptavina tryggir aš vitaš sé um móttakanda allra vara sem fyrirtękiš selur.

Einnig er oft notuš skiptingin

  • Innri rekjanleiki snżr aš rekjanleika vara og upplżsinga um žęr innan fyrirtękisins.
  • Ytri rekjanleiki snżr aš vöruflęši aš og frį fyrirtękinu.

 

Įstęšur mismunandi ašila fyrir rekjanleika

Stjórnvöld vilja tryggja öryggi og heilsu neytenda.  Žaš er gert meš reglum eins og įšurnefndri reglugeršum Evrópubandalagsins og Bandarķkjanna.

Fyrirtęki vilja tryggja öryggi sinnar vöru.  Žį er žaš einnig hluti af ķmynd fyrirtękisins hvernig svona mįlum er hįttaš.  Loks mį nefna vernd vörumerkja en žegar fluttar eru śt vörur tilbśnar til neyslu eru geršar miklar kröfur frį verslanakešjum erlendis og žeirra žjónustuašilum. Oft koma fulltśar verslanakešja og taka śt verksmišjur og gęšakerfi og einnig er fariš fram į miklar upplżsingar um alla žętti framleišslunnar, allt frį uppruna hrįefnis til bleks į umbśšum.  Žessi fyrirtęki gera ķ raun mun meiri kröfur en nokkur reglugerš.

Drifkrafturinn af hįlfu neytenda er aš sjįlfsögšu öryggi vörunnar, gęši hennar og uppruni en einnig sś ķmynd sem varan skilar og loks żmis mįl sem eru aš meira eša minna leyti huglęg.  Eins og til dęmis ?śr hreinum sjó? og ?ķ sįtt viš umhverfiš?.

Lota

Hugtakiš lota er grundvallarhugtak varšandi rekjanleika.  Allur rekjanleiki byggir į lotun varanna.

Lotu mį skilgreina sem safn vara sem eru framleiddar śr eins/mjög lķkum hrįefnum viš eins/mjög lķkar  ašstęšur. Žvķ mį ętla aš ef upp kemur galli megi takmarka hann viš eina eša fleiri lotur.

Žaš sem hér er įtt viš meš ašstęšur getur veriš żmislegt;

Hrįefni ? hér getur lotan veriš skipsfarmur, eitt hal hjį skipi, eitt ker sem fer ķ gegnum įkvešna vinnslurįs o.s.frv.

Ķblöndunarefni ? t.d. getur hver saltsending sem saltfiskvinnsla fęr afmarkaš lotu ķ vinnslunni ef upp koma vandamįl sem tengjast saltinu.

Tķmi ? tķmi getur afmarkaš lotur bęši žegar um vaktaskipti er aš ręša eins og algengt er ķ fiskmjölsvinnslu.  Einnig er żmiss bśnašur žrifinn meš įkvešnu millibili og žaš getur skapaš lotu ef vandamįl tengjast žrifum.  Einnig mį oft lota afuršir eftir flęši hrįefnis gegnum vinnsluna.

Ašgeršir ? Ašgeršir eins og ķsun, geymsla ķ kęli, pökkun, flutningar o.s.frv. fylgja einnig lotum

Žessi upptalning er hugsuš til aš benda į aš žegar upp kemur galli ķ vöru og innköllunarferli er sett af staš žį skiptir mįli aš finna įstęšu gallans og žį lotu sem afmarkar magniš mest.

Af žessu mį sjį aš nęr allar upplżsingar sem skrįšar eru um vinnsluna mį į einn eša annan hįtt tślka sem rekjanleikaupplżsingar.  Žaš er svo undir hverjum framleišanda komiš hversu mikla fjįrmuni hann vill setja ķ eiginleg rekjanleikakerfi til aš bregšast viš žegar upp koma vandamįl.  Slķkt ręšst aš lķkindum žess aš eitthvaš gerist, fjįrhagslegum styrk viškomandi, ašstęšum į markaši, veršmęti vörumerkja sem um ręšir o.fl.

Hvaš er žaš žį sem ręšur lotustęršinni ?

Tęknin sem fyrirtękiš hefur yfir aš rįša varšandi skrįningu setur lotustęršinni skoršur.  Žį ręšur verklagiš viš vinnsluna og vinnsluferliš einnig miklu um žaš hversu smį lotan getur oršiš.

Žaš er ljóst aš žaš kostar yfirleitt meira aš vinna meš smįar lotur en stórar.

Ašalmįliš varšandi lotustęršina sem fyrirtęki velur er hins vegar mat fyrirtękisins į žvķ hversu mikla innköllun žaš žolir fjįrhagslega og markašslega.  Fjįrhagslega žoliš ręšst af žeirri įhęttu sem fyrirtękiš vill taka en markašslega žoliš ręšst af ašstęšum į markaši, fjölda og dreifingu višskiptavina, samkeppni į mörkušunum og lķkunum į žvķ aš innköllun į einum markaši fréttist til annarra markaša og hafi įhrif žar.

 




Dęmi

Tökum eitt hal af žorski og fylgjum žvķ mjög gróflega į markaš.

Fyrsta lotan sem veršur į vegi okkar er hališ sjįlft.  Gefum okkur aš žessu sé landaš beint ķ hśs og fari ķ söltun.  Žegar veriš er aš vinna žennan hluta aflans koma fyrir skipti milli saltsendinga.  Ef önnur saltsendingin er gölluš eša menguš skiptir mįli aš halda žeim ašskildum og vita hvaša hluti vörunnar inniheldur salt śr hvorri sendingu, sį ašskilnašur vęri trślega įkvešin tķmasetning.  Žarna er komin önnur lota.  Sķšan er vörunni pakkaš ķ tvęr mismunandi pakkningar og žar er komin enn ein lota žar sem pakkningar geta haft įhrif į vöruna.  Loks fer žessi vara į žrjį afangastaši og žvķ er flutningaleišin ekki sś sama nema aš hluta;  žar kemur sķšasta lotan.   

Ef upp koma vandamįl sem t.d. mį rekja til saltsins eša flutninganna žį  hefur įhęttan og hugsanlegt innköllunarmagn veriš minnkaš meš žvķ aš skrį lotun allra žįtta framleišslunnar.

Hér mį einnig nefna aš varšandi flutningana er žaš aš sjįlfsögšu hitastigiš og stundum rakinn sem skiptir mestu mįli og žaš eru dęmi um žętti sem vert er aš skrį hvort sem reglugeršir kveša į um žaš eša ekki.




Merkingar

Merkingar eru grundvallaratriši žegar kemur aš rekjanleika.  Žetta er ekki sķst vegna žess aš žegar upp kemur vandamįl/kvörtun žį eru žaš upplżsingarnar sem neytandinn finnur į umbśšum vörunnar sem rįša žvķ hversu vel gengur aš bregšast viš.  Hęgt er aš kynna sér reglur um merkingar fyrir vöru til EBS į vefnum (http://europa.eu.int/comm/food/food/labellingnutrition/foodlabelling/comm_legisl_en.htm )

EAN - European Article Numbering,  http://www.gs1.org/

Innköllun vara

Ef upp koma vandamįl sem eru žess ešlis aš naušsynlegt er aš innkalla vöru skiptir mestu mįli aš innkalla ašeins žaš magn sem ętla mį aš sé ekki hęft į markaš.  Hér er komiš aš lotunni en lotustęrš er einmitt eitt mikilvęgasta hugtakiš žegar rętt er um rekjanleika. Lotan žarf aš vera auškennd į vörunni.

  • Innköllunarmagniš ręšst af žeim upplżsingum sem fylgja vörunni alla leiš.
  • Žaš eru žęr upplżsingar sem sį sem uppgötvar tjóniš getur séš og komiš įfram upp kešjuna sem rįša innköllunarmagninu.

Merkingar eru lykilinn aš žessu.  Fram til žessa hafa strikamerki mikiš veriš notuš og eru žau vel žekkt og traust ašferš.  Sķšustu įr hafa svokölluš RFID merki (Radio Freqency Identification) einnig veriš aš koma fram ķ merkingum (Sjį sér kafla um RFID).



Til baka, Senda grein, Prenta greinina

 

 

Leit



 
 
efnisyfirlit sķšunnar

žetta vefsvęši byggir į eplica. eplica innrinetinnrinet - nįnari upplżsinga į heimasķšu eplica.