Staðlar og lög
Hér verður drepið á nokkur atriði varðandi staðla og lög sem snerta rekjanleika. Nánari upplýsingar má finna í heimildalista þessarar síðu. Þó er alls ekki um tæmandi umfjöllun að ræða.
Codex Alimentarius Commission
Codex Alimentarius nefndin (CAC) var sett á laggirnar 1963 af Alþjóða heilbrigðisstofnuninni (WHO) og Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) til að þróa alþjóðlega staðla fyrir öryggi matvæla.
Tracefish
Tracefish verkefnið (http://www.tracefish.org) var Evrópuverkefni. Megintilgangur verkefnisins var að finna leiðir til að auðvelda samskipti og upplýsingamiðlun í viðskiptum með fisk og er kosturinn við samræmda staðla sá að upplýsingar eru alls staðar á sama formi.
Niðurstaðan úr verkefninu eru tveir staðlar, annars vegar fyrir skráningar í fiskeldi og hins vegar fyrir villtan fisk. Staðlarnir voru samþykktir sem CWA-staðlar (Commité Européan de Normalisation- Workshop Agreement). Þeir staðlar sem voru samþykktir eru eftirfarandi:
- Til að tryggja rekjanleika í allri keðju fiskeldis og fiskeldiafurða, hvaða upplýsingar þarf að skrá, hvernig og hvar.
- Til að tryggja rekjanleika í allri keðju villts fisks, hvaða upplýsingar þarf að skrá, hvernig og hvar.
Afrakstur tæknihópsins var tæknilegur staðall um það hvernig á að senda upplýsingar á milli hlekkja í rekjanleikakeðjunni. Þessi staðall er ekki samkvæmt CWA vegna þess að hann þarf að vera aðgengilegur á netinu, en slíkt samrýmist ekki vinnureglum CWA.
Staðlarnir eru sveigjanlegir í þeim skilningi að ekki er nauðsynlegt að skrá allar upplýsingar sem koma fram í staðlinum, en ákveðnar grunnupplýsingar eru þó nauðsynlegar til að uppfylla staðalinn. Upplýsingar eru flokkaðar á þrjá mismunandi vegu:
- Grunnupplýsingar (en. shall)
- Sérstaklega umbeðnar upplýsingar tengdar öryggi, gæðum og merkingu (en. should)
- Markaðslega æskilegar upplýsingar (en. may)
Lykilatriðið er að "skráning" getur verið á pappírs eða rafrænu formi, en mælt er með rafrænu formi. Það skal tekið skýrt fram að þessir staðlar eru ekki lögbundnir staðlar heldur er iðnaðurinn sjálfviljugur um notkun þeirra til að auðvelda rekjanleika og samskipti í keðjunni.
Lög Evrópusambandsins (ESB)
Þau lög ESB sem fjalla um rekjanleika eru bæði almenn lög um alla matvöru en einnig sérlög um fisk. Upplýsingar um þessi lög má finna á vef ESB.
Sú reglugerð sem mest er í umræðunni núna er Reglugerð No. 178/2002/EC
Árið 2002 var sett ný rammalöggjöf um matvæli í Evrópu 178/2002/EC (setja likn xxxxx). Tilgangur laganna var neytendavernd, þ.e. að tryggja öryggi og almennan rekjanleika matvæla og fóðurs á markaði á öllum stigum framleiðslunnar til neytenda. Lögin leggja áherslu á neytendavernd, ábyrgð og hlutverk framleiðanda og dreifingaraðila, rekjanleika matvæla frá hafi til maga, gagnsæi í málsmeðferð og upplýsingum til neytenda. Þá er í lögunum fjallað um Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) en hún var sett á stofn í kjölfar hinna ýmsu mála sem komið hafa upp í Evrópu á síðustu árum í sambandi við öryggi matvæla og þau viðbrögð sem þau hafa valdið hjá neytendum, fréttamiðlum og stjórnvöldum. EFSA er ætlað að gefa hlutlausar og óháðar vísindalegar ráðleggingar varðandi öll málefni er tengjast öryggi matvæla og fóðurs þ.m.t. heilsu manna og dýra, plöntuframleiðslu og vísindalegar ráðleggingar er varða næringarfræði. EFSA á jafnframt að tryggja faglega umræðu, framkvæma mat á öryggi matvæla, tryggja að upplýsingar um öryggi matvæla og fóðurs séu aðgengilegar og settar fram á faglegan og hlutlausan hátt.
Þær greinar í reglugerð 178/2002 sem helst fjalla um rekjanleika eru;
Grein 18 sem segir að fyrirtæki verði að geta rakið öll efni sem fara eiga eða fara kynnu í matvælaframleiðslu einn hlekk upp og einn hlekk niður og að fyrirtæki eigi að framvísa þessum gögnum til xxxx competent auth.. ef um það er beðið. Þá eiga fyrirtæki að merkja vörur sínar þannig að þessar reglur séu uppfylltar.
Greinar 19 og 20 segja að ef matvæla- eða fóðurfarmleiðandi hefur ástæðu til að ætla að vara sé ekki hæf skuli hann afturkalla hana af markaði og tilkynna það til xxxx competent auth.. Þeir sem flytja matvæli til ESB verða að uppfylla þessar reglur frá og með 1. janúar 2005.
Lög í Bandaríkjunum.
Í Bandaríkjunum er svipuð löggjöf; “Public Health Security and Bioterrorism Preparedness and Response Act of 2002“ ( http://www.fda.gov/oc/bioterrorism/PL107-188.html ) en þar segir meðal annars að fyrirtæki eigi að hafa gögn sem sýnt geti fram “einn hlekk upp og einn hlekk niður” rekjanleika.
Heimildir:
A Guide to Traceability within the fish industry. Simon Derric $ Mike Dillon
http://www.eurofish.dk/indexSub.php?id=212
Codex Alimentarius nefndin
http://www.codexalimentarius.net/web/index_en.jsp
Tracefish verkefnið
Vefur ESB um rekjanleika
http://europa.eu.int/comm/food/food/foodlaw/traceability/index_en.htm
Bioterrorism Act
http://www.fda.gov/oc/bioterrorism/PL107-188.html
